Unieważnienie kredytu walutowego — jak wygląda rozliczenie z bankiem?

Co się dzieje z umową po wyroku unieważniającym?

Stwierdzenie nieważności umowy kredytu oznacza, że umowa nie wywołuje skutków prawnych od samego początku — traktuje się ją tak, jakby nigdy nie została zawarta. W konsekwencji odpadają wszystkie jej elementy: saldo zadłużenia w walucie obcej, harmonogram spłat, oprocentowanie oraz zabezpieczenia, w tym hipoteka.

Skoro umowy „nie było", każda ze stron musi zwrócić to, co od drugiej otrzymała. Bank wypłacił kapitał w złotówkach — i tylko jego zwrotu może się domagać. Kredytobiorca płacił raty, prowizje i opłaty — i to wszystko podlega zwrotowi na jego rzecz.

Na czym polega teoria dwóch kondykcji?

Uchwała Sądu Najwyższego III CZP 11/20 przesądziła, że roszczenia stron rozlicza się według tzw. teorii dwóch kondykcji. Oznacza to, że roszczenie kredytobiorcy o zwrot rat i roszczenie banku o zwrot kapitału są dwoma niezależnymi roszczeniami — sąd nie kompensuje ich automatycznie do jednej różnicy.

W praktyce: kredytobiorca pozywa o zwrot wszystkiego, co wpłacił, a bank — jeśli chce odzyskać kapitał — musi podnieść zarzut potrącenia albo wystąpić z własnym roszczeniem. Dla kredytobiorcy to korzystna konstrukcja procesowa, bo jego roszczenie sąd rozpoznaje w całości niezależnie od działań banku.

Czy bank może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału?

Nie — ta kwestia jest już rozstrzygnięta. Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku C-520/21 orzekł, że bankowi nie przysługuje od konsumenta żadna rekompensata wykraczająca poza zwrot wypłaconego kapitału. Argument „skoro korzystałeś z naszych pieniędzy, zapłać za to" — którym banki przez lata straszyły kredytobiorców — upadł.

Stanowisko to potwierdziła następnie uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN III CZP 25/22. Po unieważnieniu umowy bank może żądać wyłącznie zwrotu nominalnej kwoty wypłaconego kredytu.

Jak działa przedawnienie roszczeń banku o zwrot kapitału?

Roszczenia banku jako przedsiębiorcy przedawniają się w terminie trzech lat. Kluczowe jest, od kiedy ten termin biegnie — tę kwestię porządkuje uchwała SN III CZP 25/22, wiążąc początek biegu przedawnienia z zakwestionowaniem umowy przez konsumenta.

Dla kredytobiorcy praktyczny wniosek jest taki, że kwestia przedawnienia roszczeń banku wymaga indywidualnej analizy osi czasu konkretnej sprawy: kiedy złożono reklamację, kiedy pozew, kiedy bank wezwał do zwrotu kapitału. To jeden z elementów, które prawnik ocenia przed sformułowaniem strategii procesowej.

Ile można odzyskać w praktyce?

Wartość roszczeń zależy od trzech zmiennych: kwoty kredytu, okresu spłaty i kursów, po których bank przeliczał raty. Do zwrotu na rzecz kredytobiorcy kwalifikują się:

• wszystkie zapłacone raty kapitałowo-odsetkowe (w PLN i w walucie),
• prowizje i opłaty pobrane przy uruchomieniu i w trakcie kredytu,
• składki ubezpieczeń powiązanych z kredytem (np. ubezpieczenie niskiego wkładu),
• odsetki ustawowe za opóźnienie od dochodzonych kwot.

Po potrąceniu kapitału wynik netto bywa różny — od zniesienia salda zadłużenia po realną nadpłatę do wypłaty. Dlatego pierwszym krokiem jest zawsze wyliczenie roszczeń na podstawie zaświadczenia z banku o historii spłat.