Klauzule przeliczeniowe w kredycie SEK — jak sprawdzić swoją umowę?

Co to jest klauzula przeliczeniowa?

Klauzula przeliczeniowa to postanowienie umowy, które określa, po jakim kursie bank przelicza złotówki na walutę obcą i odwrotnie. W kredytach indeksowanych do SEK występuje w dwóch miejscach: przy wypłacie kredytu (przeliczenie kwoty w PLN na saldo w SEK) i przy spłacie rat (przeliczenie raty w SEK na kwotę w PLN pobieraną z konta).

Problem polega na tym, że w typowych umowach z lat 2004–2010 oba przeliczenia odbywały się według tabeli kursowej, którą bank ustalał jednostronnie i według nieznanych klientowi zasad. Konsument w dniu podpisania umowy nie był w stanie ustalić, ile faktycznie będzie wynosić jego zobowiązanie.

Jak brzmią typowe klauzule abuzywne?

Konstrukcje, które sądy uznają za niedozwolone, brzmią zwykle podobnie (parafrazując):

• „Kwota kredytu zostanie przeliczona na walutę indeksacji według kursu kupna waluty obowiązującego w banku w dniu uruchomienia kredytu",
• „Rata spłaty pobierana jest w złotych po przeliczeniu według kursu sprzedaży waluty z tabeli kursów banku obowiązującej w dniu spłaty",
• „Bank ustala wysokość kursów walut w tabeli kursów banku".

Zwróć uwagę na parę kurs kupna / kurs sprzedaży — to tzw. spread walutowy. Bank zarabiał na samej różnicy kursów przy każdej racie, a klient nie miał żadnego wpływu ani wglądu w sposób ich wyznaczania.

Dlaczego takie zapisy są niedozwolone?

Podstawą jest art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego: postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie były uzgodnione indywidualnie i kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy — nie wiążą konsumenta.

Odesłanie do własnej tabeli kursowej banku spełnia te przesłanki, bo daje bankowi jednostronną swobodę kształtowania wysokości zobowiązania klienta. Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku C-260/18 przesądził dodatkowo, że po usunięciu takich klauzul sąd nie może „ratować" umowy, wstawiając w ich miejsce kursu średniego czy rynkowego — jeśli bez klauzul umowa nie może istnieć, upada w całości.

Czy aneks o spłacie bezpośrednio w SEK coś zmienia?

Wielu kredytobiorców po 2011 roku podpisało aneksy umożliwiające spłatę rat bezpośrednio w walucie. Banki podnoszą w procesach, że taki aneks „naprawił" umowę. Orzecznictwo konsekwentnie odrzuca ten argument: abuzywność ocenia się na moment zawarcia umowy, a nie na moment jej późniejszych modyfikacji.

Aneks nie usuwa skutków wadliwych przeliczeń z przeszłości — saldo kredytu zostało ustalone po kursie kupna z tabeli banku już przy wypłacie, a wszystkie raty do dnia aneksu były przeliczane po kursie sprzedaży. Podpisanie aneksu nie zamyka więc drogi do kwestionowania umowy.

Jakie dokumenty przygotować do analizy?

Do rzetelnej oceny umowy SEK potrzebne są:

• umowa kredytowa wraz ze wszystkimi załącznikami,
• regulamin kredytowania obowiązujący w dniu zawarcia umowy (często to w nim znajdują się klauzule przeliczeniowe),
• aneksy — wszystkie, także te dotyczące spłaty w walucie,
• zaświadczenie z banku o wypłacie kredytu i historii spłat (bank ma obowiązek je wydać na wniosek klienta).

Zaświadczenie o historii spłat jest kluczowe do wyliczenia wartości roszczeń — pokazuje, ile faktycznie zapłaciłeś i po jakich kursach bank przeliczał raty.