Wygrana w pierwszej instancji: czy trzeba dalej płacić raty kredytu?

Czy nieprawomocny wyrok zwalnia z płacenia rat kredytu walutowego?

Wygrana w pierwszej instancji nie oznacza automatycznego zwolnienia z obowiązku spłaty rat, ponieważ taki wyrok nie ma jeszcze waloru prawomocności. W sprawach, które trafiają do analizy, często widzimy przekonanie kredytobiorców, że pierwszy korzystny wyrok ostatecznie rozwiązuje problem. Niestety, procedura sądowa zakłada prawo do odwołania, z którego instytucje finansowe niemal zawsze korzystają.

Dopóki orzeczenie nie jest prawomocne, z formalnego punktu widzenia umowa wciąż obowiązuje. Oznacza to, że bank nadal będzie księgował należności i oczekiwał ich terminowej spłaty zgodnie z aktualnym harmonogramem. Zrozumienie tego etapu wymaga spojrzenia na przepisy dotyczące niedozwolonych postanowień umownych. Jak wskazuje art. 385¹ k.c., postanowienia abuzywne nie wiążą konsumenta, jednak stwierdzenie tego faktu ze skutkiem erga omnes wymaga przeprowadzenia pełnego procesu. Zobacz, jak przebiega apelacja banku w sprawie kredytu walutowego, aby przygotować się na dalsze kroki pełnomocników strony przeciwnej.

Wstrzymanie płatności wyłącznie na podstawie nieprawomocnego wyroku naraża Cię na działania windykacyjne. Bank traktuje brak wpłat jako opóźnienie, co generuje odsetki karne i może skutkować wypowiedzeniem samej umowy, dopóki wyrok ostatecznie jej nie wyeliminuje z obrotu prawnego.

Podstawa: Kodeks cywilny — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, w szczególności art. 385¹ oraz art. 405 i 410

Jak legalnie wstrzymać spłatę po wygranej w sądzie pierwszej instancji?

Najbezpieczniejszym sposobem na wstrzymanie płatności przed prawomocnym zakończeniem sporu jest uzyskanie postanowienia sądu o zabezpieczeniu roszczenia. Jest to formalna zgoda sądu na to, abyś nie musiał uiszczać rat do czasu wydania prawomocnego wyroku w Twojej sprawie. Takie rozwiązanie jest w pełni spójne z celami ochrony konsumenckiej przewidzianymi przez prawo europejskie.

Aby sąd udzielił zabezpieczenia, Twój pełnomocnik musi wykazać dwie rzeczy: uprawdopodobnić roszczenie (co po wygranej w pierwszej instancji jest w zasadzie formalnością) oraz wykazać interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Interes ten najczęściej przejawia się tym, że dalsze płacenie rat powodowałoby bezpowrotną utratę środków lub znaczne utrudnienia w ich późniejszym odzyskaniu. Przeczytaj więcej o tym mechanizmie w artykule: Zabezpieczenie roszczenia — wstrzymanie spłaty rat kredytu.

Checklista kroków prowadzących do legalnego zawieszenia rat:

• Weryfikacja aktualnego salda zadłużenia (czy spłacono już równowartość pożyczonego kapitału).
• Sporządzenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia (można to zrobić na etapie pierwszej instancji lub w trakcie postępowania apelacyjnego).
• Oczekiwanie na wydanie postanowienia przez sąd i jego ewentualne uprawomocnienie (bank z reguły składa zażalenie).
• Po uzyskaniu prawomocnego zabezpieczenia – zaprzestanie przelewów na rzecz banku ze spokojem o brak negatywnych konsekwencji prawnych.

Podstawa: Dyrektywa Rady 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich; Kodeks cywilny — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, w szczególności art. 385¹ oraz art. 405 i 410

Co oznacza ostateczne unieważnienie umowy dla Twoich rat?

Gdy wyrok stanie się prawomocny i umowa upadnie, ostatecznie ustaje jakikolwiek obowiązek spłacania kolejnych rat kredytu. Wyrok drugiej instancji zamyka sprawę co do zasady, potwierdzając, że Twoja umowa od samego początku była obarczona wadą prawną niemożliwą do naprawienia. W naszej ocenie jest to moment, w którym kredytobiorca ostatecznie uwalnia się od toksycznego mechanizmu finansowego.

Sytuację prawną po upadku umowy precyzuje uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego (sygn. III CZP 25/22). Zgodnie z nią, niedozwolonego sposobu określania kursu waluty nie można zastąpić żadnym innym sposobem wynikającym z przepisów prawa czy zwyczajów. Jeśli nie da się ustalić wiążącego kursu, cała umowa indeksowana lub denominowana przestaje wiązać strony w pozostałym zakresie. To potężna broń w rękach kredytobiorców, która jednoznacznie ucina pomysły banków na tzw. odfrankowienie czy przeliczenie zobowiązania według średniego kursu NBP.

Skutkiem tego stanu rzeczy jest fakt, że wszystkie wpłacone przez Ciebie dotychczas raty kapitałowo-odsetkowe, opłaty manipulacyjne czy prowizje zostały pobrane bez ważnej podstawy prawnej. Z chwilą prawomocności umowy, przestajesz być dłużnikiem ratalnym, a stajesz się wierzycielem banku w zakresie nienależnie pobranych środków.

Podstawa: Sąd Najwyższy, uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22

Jak wyglądają rozliczenia z bankiem po prawomocnym wyroku?

Rozliczenie nieważnej umowy opiera się na teorii dwóch kondykcji, co oznacza, że po prawomocnej wygranej każda ze stron musi oddać drugiej to, co od niej otrzymała, traktując te roszczenia całkowicie niezależnie. Jest to kluczowe z punktu widzenia praktyki orzeczniczej – sąd nie salduje automatycznie Waszych wzajemnych długów w wyroku ustalającym nieważność.

Mechanizm ten został bardzo mocno potwierdzony przez Sąd Najwyższy. W uchwale o sygnaturze III CZP 11/20 Sąd Najwyższy przyjął, że stronie spłacającej nieważny kredyt przysługuje roszczenie o zwrot jej świadczeń niezależnie od tego, czy jest jednocześnie dłużnikiem banku z tytułu zwrotu kapitału. Innymi słowy, bank nie może odmówić zwrotu Twoich wpłat, zasłaniając się tym, że nie oddałeś mu jeszcze początkowego kapitału. O szczegółach tego mechanizmu możesz przeczytać w materiale: Teoria dwóch kondykcji prostym językiem.

Oznacza to, że po wygranej sprawie bank musi przelać na Twoje konto równowartość wszystkich Twoich wpłat historycznych (lub odpowiednio je potrącić oświadczeniem materialnoprawnym), a Ty masz obowiązek zwrócić równowartość samej kwoty, którą faktycznie udostępniono Ci w dniu wypłaty kredytu, bez żadnych odsetek umownych.

Podstawa: Sąd Najwyższy, uchwała z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20; Sąd Najwyższy, uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22; Kodeks cywilny — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, w szczególności art. 385¹ oraz art. 405 i 410

Czy bank może domagać się dodatkowych opłat za brak wpłat?

Bank nie ma prawa domagać się wynagrodzenia za korzystanie z kapitału po unieważnieniu umowy, nawet jeśli przez długi czas wstrzymywałeś spłatę rat i obracałeś pieniędzmi, które pozostały w Twojej kieszeni. Przez lata instytucje finansowe straszyły kredytobiorców kontrpozwami, jednak orzecznictwo europejskie radykalnie ucięło ten proceder.

Przełomowe w tej materii stanowisko zajął Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r. (C-520/21) TSUE uznał, że prawo UE sprzeciwia się roszczeniom banku wobec konsumenta, które wykraczają poza zwrot kapitału i ustawowe odsetki za opóźnienie. Dyrektywa 93/13 ma odstraszać przedsiębiorców przed stosowaniem nieuczciwych praktyk, a przyznanie im dodatkowego wynagrodzenia w przypadku stwierdzenia nieważności umowy całkowicie zniweczyłoby ten cel.

Z powyższego wynika jasno, że Twoje ryzyko finansowe w procesie o nieważność jest znacznie zredukowane. Bank może dochodzić odsetek ustawowych, ale dopiero od momentu, w którym skutecznie wezwie Cię do zwrotu wypłaconej kwoty kapitału po uprawomocnieniu się wyroku.

Podstawa: TSUE, wyrok z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, Bank M.; Dyrektywa Rady 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich; Sąd Najwyższy, uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22

Samodzielna decyzja o zaprzestaniu spłat – z jakimi ryzykami się wiąże?

Przestanie płacenia rat bez formalnego zabezpieczenia ze strony sądu przed prawomocnym wyrokiem to duże ryzyko, objawiające się możliwością wypowiedzenia umowy przez bank i zgłoszenia długu do rejestrów takich jak BIK. Mimo że w pierwszej instancji uznano Twoją umowę za nieważną, dla systemów informatycznych banku, dopóki wyrok nie jest ostateczny, umowa wciąż wymaga obsługi.

Kredytobiorcy, którzy decydują się na taki krok na własną rękę, muszą liczyć się z falą wezwań do zapłaty i ewentualnym pogorszeniem historii kredytowej. Sprawdź, czy po unieważnieniu kredytu bank wykreśli wpis z BIK, aby zrozumieć, że negatywne informacje można później usunąć, lecz w międzyczasie mogą one zablokować możliwość zaciągnięcia innego zobowiązania.

Podejmując decyzje procesowe i finansowe, warto opierać się na chłodnej kalkulacji. Wstrzymanie płatności jest możliwe, jednak zdecydowanie rekomendujemy podążanie ścieżką formalną poprzez wniosek o zabezpieczenie powództwa. Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej – każda decyzja o zaprzestaniu płatności powinna być skonsultowana z pełnomocnikiem prowadzącym Twoją sprawę.

Podstawa: Kodeks cywilny — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, w szczególności art. 385¹ oraz art. 405 i 410