Rozwód a wspólny kredyt walutowy — kto może pozwać bank?

Czy po rozwodzie oboje kredytobiorcy nadal mogą pozwać bank?

Tak — rozwód nie usuwa Was z umowy kredytu i nie odbiera prawa do jego zakwestionowania. Jeżeli podpisaliście umowę razem, oboje pozostajecie stronami tego stosunku prawnego, dopóki bank nie zwolni jednego z Was z długu albo dopóki umowa nie zostanie unieważniona.

To ważne rozróżnienie. Sąd rodzinny orzeka o rozwiązaniu małżeństwa i ewentualnie o podziale majątku. Nie decyduje o tym, kto jest dłużnikiem banku. Umowa kredytowa żyje własnym życiem — nawet po rozwodzie, nawet po wyprowadzce jednego z małżonków.

Podstawa do zakwestionowania umowy jest ta sama, niezależnie od Waszego stanu cywilnego. Chodzi o art. 385(1) § 1 Kodeksu cywilnego i klauzule przeliczeniowe odsyłające do tabel kursowych banku. Ten mechanizm dotyczy konstrukcji umowy, nie waluty — dlatego orzecznictwo wypracowane na kredytach frankowych stosuje się analogicznie do kredytów w koronach szwedzkich.

Czy jeden z byłych małżonków może pozwać bank samodzielnie?

Może wystąpić z pozwem, ale zakres tego, czego dochodzi w pojedynkę, bywa ograniczony — i tu zaczynają się schody procesowe. Roszczenie o ustalenie nieważności całej umowy dotyczy stosunku prawnego wspólnego dla obojga kredytobiorców, więc sądy często oczekują udziału obu stron umowy w procesie.

W praktyce, którą obserwujemy w analizowanych sprawach, występuje tu tzw. współuczestnictwo. Jeśli chcesz, by sąd ustalił, że umowa jest nieważna, druga osoba figurująca na umowie zwykle musi być w tym procesie obecna — jako współpowód albo w innej roli procesowej. Trudno bowiem ustalić nieważność stosunku prawnego „w połowie".

Inaczej wygląda dochodzenie samego zwrotu pieniędzy. Zgodnie z teorią dwóch kondykcji potwierdzoną uchwałą III CZP 11/20, roszczenie o zwrot wpłaconych rat jest niezależne od roszczenia banku. To otwiera pytanie, kto i w jakiej części może żądać zwrotu tego, co realnie zapłacił.

Kto może żądać zwrotu rat — ten, kto płacił, czy oboje?

Zwrotu może żądać ten, z czyjego majątku faktycznie wychodziły pieniądze na spłatę — i to jest sedno rozliczeń po rozwodzie. Dopóki trwało małżeństwo i wspólność majątkowa, raty najczęściej płynęły z majątku wspólnego. Po rozwodzie sytuacja się różnicuje.

Trzeba rozdzielić dwa okresy:

• Raty zapłacone w trakcie małżeństwa — zwykle z majątku wspólnego, więc roszczenie o ich zwrot także wchodzi do rozliczeń majątkowych między byłymi małżonkami.
• Raty zapłacone po ustaniu wspólności — jeśli spłacał je tylko jeden z Was ze swoich środków, to co do zasady jemu przysługuje roszczenie o zwrot tej części.

Bank oddaje to, co dostał — po unieważnieniu wygląda to tak, jak opisaliśmy w tekście o tym, jak wygląda rozliczenie z bankiem. Dlatego tak istotne jest udokumentowanie, kto i kiedy wpłacał — najlepiej pełną historią spłat.

Jak podział majątku po rozwodzie wpływa na sprawę przeciwko bankowi?

Podział majątku dotyczy rozliczeń między byłymi małżonkami, a nie relacji z bankiem — i te dwie płaszczyzny łatwo pomylić. Nawet jeśli w podziale ustalicie, że mieszkanie i kredyt „przejmuje" jedno z Was, dla banku oboje pozostajecie dłużnikami z tej samej umowy, dopóki bank tego formalnie nie zmieni.

Sama umowa o podział majątku ani ustne ustalenia nie zwalniają nikogo z długu wobec banku. Do tego potrzebna jest zgoda banku — tzw. przejęcie długu. Bez niej bank może dochodzić spłaty od obojga, niezależnie od tego, co uzgodniliście między sobą.

W procesie o unieważnienie ma to praktyczne znaczenie: jeśli umowa upadnie, zniknie też przedmiot sporu o to, kto „spłaca kredyt". Wtedy pozostaje rozliczyć między sobą to, co każde z Was realnie wpłaciło. Zanim złożysz pozew, sprawdź, czy w Twojej umowie w ogóle są klauzule dające podstawę do jej podważenia — pomoże w tym analiza klauzul przeliczeniowych w kredycie SEK.

Co, jeśli po rozwodzie tylko jedno z Was spłaca kredyt walutowy?

Osoba, która samodzielnie spłaca raty po rozwodzie, buduje własne, indywidualne roszczenie o zwrot tych kwot od banku po unieważnieniu umowy. Środki wychodzą z jej majątku osobistego, więc to ona jest zubożona w rozumieniu przepisów o świadczeniu nienależnym.

Przykładowe wyliczenie: kredyt na 300 000 zł zaciągnięty wspólnie w 2007 r., rozwód w 2016 r. Do rozwodu raty szły z majątku wspólnego. Po rozwodzie przez 9 lat spłaca je już tylko jedno z małżonków ze swojej pensji. Te wpłaty po 2016 r. co do zasady stanowią jego indywidualne roszczenie wobec banku.

Druga strona też nie zostaje z niczym — jej udział w ratach z okresu wspólności również podlega rozliczeniu. Kluczowe jest zebranie dokumentacji: potrzebujesz zaświadczenia z banku o historii spłat, żeby precyzyjnie wykazać, kto płacił i kiedy. Miej też na uwadze przedawnienie roszczeń — bieg terminów opisała uchwała III CZP 25/22.

Jak przygotować pozew, gdy jesteście już po rozwodzie?

Zacznij od ustalenia, czy zamierzacie działać razem, czy w konflikcie — od tego zależy cała strategia procesowa. Najprostszy wariant to wspólny pozew obojga byłych małżonków. Gdy interesy są zbieżne, sąd rozpatruje sprawę o unieważnienie w jednym postępowaniu, a rozliczenie wpłat porządkujecie później między sobą.

Jeśli porozumienie jest niemożliwe, sytuacja się komplikuje, ale nie jest bez wyjścia. Wtedy rola drugiej strony w procesie oraz sposób jej udziału to kwestia, którą trzeba rozstrzygnąć na wstępie — najlepiej z prawnikiem, który przeanalizuje Waszą konkretną umowę i historię spłat.

Praktyczna lista rzeczy do zebrania:

1. Umowa kredytu wraz z aneksami — sam aneks nie „naprawia" wadliwej umowy, o czym piszemy przy okazji tematu aneks a unieważnienie umowy.
2. Pełna historia spłat z rozbiciem, kto wpłacał po ustaniu wspólności.
3. Wyrok rozwodowy i dokumenty dotyczące podziału majątku.

Argumenty prawne pozostają te same co w każdej sprawie walutowej: abuzywność klauzul (art. 385(1) § 1 KC), skutki ich usunięcia (C-260/18) i brak wynagrodzenia banku za korzystanie z kapitału (C-520/21).

Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy umowy i dokumentów.