Śmierć kredytobiorcy a roszczenia z kredytu walutowego

Co dzieje się z roszczeniami z kredytu walutowego po śmierci kredytobiorcy?

Roszczenia z umowy kredytowej nie znikają wraz ze śmiercią kredytobiorcy — przechodzą na spadkobierców. Chodzi o dwie strony tego samego rozliczenia: dług wobec banku (obowiązek zwrotu kapitału i rat) oraz roszczenie przeciwko bankowi o zwrot tego, co zostało nadpłacone przez wadliwą konstrukcję umowy.

Podstawa prawna jest ta sama dla kredytów CHF, EUR i SEK: art. 385(1) § 1 KC o niedozwolonych postanowieniach umownych. Klauzule przeliczeniowe odsyłające do tabeli kursowej banku podlegają ocenie tak samo, niezależnie od tego, w jakiej walucie indeksowano kredyt. Śmierć strony umowy nie zmienia charakteru tych postanowień — jeśli były abuzywne za życia kredytobiorcy, pozostają nimi po jego śmierci.

W praktyce oznacza to jedno: spadkobierca wchodzi w prawa i obowiązki zmarłego. Może kontynuować spłatę, ale może też — jak zmarły — kwestionować ważność umowy.

Czy spadkobiercy mogą pozwać bank o unieważnienie umowy?

Tak — spadkobiercy, którzy przyjęli spadek, wstępują w pozycję prawną zmarłego kredytobiorcy i mogą samodzielnie wystąpić z pozwem o unieważnienie umowy. Prawo do kwestionowania klauzul przeliczeniowych jest częścią masy spadkowej, tak samo jak nieruchomość czy oszczędności.

Jeśli sprawa była już w toku, gdy kredytobiorca zmarł, postępowanie ulega zawieszeniu do czasu ustalenia następców prawnych. Po przedstawieniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (lub aktu poświadczenia dziedziczenia) spadkobiercy wstępują do procesu i sprawa toczy się dalej.

Mechanizm oceny jest identyczny jak w sprawach frankowych — orzecznictwo TSUE i Sądu Najwyższego stosuje się analogicznie. Sąd bada, czy po usunięciu klauzul abuzywnych umowa może dalej obowiązywać. TSUE w wyroku C-260/18 przesądził, że sąd nie może uzupełniać powstałej luki kursem „słusznym", a umowa może upaść w całości. Więcej o samej możliwości podważenia takiej umowy piszemy w tekście o tym, czy można unieważnić kredyt w koronach szwedzkich.

Jak dziedziczenie wpływa na przedawnienie roszczeń?

Śmierć kredytobiorcy nie przerywa ani nie zawiesza biegu przedawnienia roszczeń — terminy biegną dalej, a spadkobierca „przejmuje" je w takim stanie, w jakim były w chwili otwarcia spadku. To istotne, bo roszczenie o zwrot nadpłaconych rat może się przedawniać rata po racie.

Kierunek liczenia terminów wyznacza uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN III CZP 25/22, która odniosła się m.in. do początku biegu przedawnienia roszczeń banku i potwierdziła, że bankowi nie należy się wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Bieg terminów dla roszczeń konsumenta zwykle wiąże się z momentem, w którym dowiedział się o wadliwości umowy.

W sprawach, które trafiają do analizy, często widzimy, że spadkobiercy zwlekają z decyzją o pozwie latami — a to działa na korzyść banku. Szczegóły tego zagadnienia rozwijamy w artykule o przedawnieniu roszczeń z kredytu SEK.

Co z hipoteką i długiem po śmierci kredytobiorcy?

Hipoteka wpisana na nieruchomości pozostaje w mocy niezależnie od śmierci właściciela — obciąża nieruchomość, a nie osobę. Spadkobierca dziedziczy zarówno nieruchomość, jak i zabezpieczony na niej dług. Do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o unieważnienie hipoteka nie znika samoczynnie.

Jeśli umowa zostanie prawomocnie uznana za nieważną, ustaje podstawa hipoteki i można ją wykreślić z księgi wieczystej. Opisujemy tę procedurę w tekście o wykreśleniu hipoteki z księgi wieczystej po unieważnieniu kredytu.

Samo rozliczenie po unieważnieniu opiera się na teorii dwóch kondykcji — uchwała SN III CZP 11/20 potwierdziła, że roszczenia kredytobiorcy (tu: spadkobierców) i banku są od siebie niezależne. Każda strona żąda zwrotu tego, co świadczyła. Jak to wygląda w praktyce, tłumaczymy w artykule o rozliczeniu z bankiem po unieważnieniu kredytu.

Jak przyjęcie lub odrzucenie spadku wpływa na sprawę przeciwko bankowi?

Sposób przyjęcia spadku decyduje o tym, jak głęboko spadkobierca odpowiada za dług i czy w ogóle może kontynuować spór z bankiem. Masz trzy warianty:

• Przyjęcie proste — odpowiadasz za długi spadkowe bez ograniczenia, także całym własnym majątkiem.
• Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza — odpowiadasz za długi tylko do wartości odziedziczonego majątku. To dziś domyślny wariant, jeśli nie złożysz oświadczenia w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do spadku.
• Odrzucenie spadku — nie dziedziczysz nic, ale też tracisz roszczenie przeciwko bankowi. Nie da się odrzucić długu, a zachować prawa do pozwu.

Zanim podejmiesz decyzję, warto policzyć bilans: ile jeszcze pozostało do spłaty, ile już wpłacono ponad kapitał i jaka jest realna szansa na unieważnienie. Odrzucenie spadku bywa decyzją nieodwracalną, która zamyka drogę do odzyskania nadpłat — w tym także za nadpłatę przy kredycie już spłaconym.

Jakie dokumenty przygotować przed pozwem po śmierci kredytobiorcy?

Podstawą jest dokument potwierdzający Twój status spadkobiercy oraz komplet dokumentacji kredytowej zmarłego. Bez tego sąd nie ustali kręgu następców prawnych, a Ty nie policzysz roszczenia.

Do przygotowania:

1. Prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.
2. Umowa kredytowa wraz z regulaminem i wszystkimi aneksami — te ostatnie mają znaczenie, bo aneks nie zawsze usuwa wadę umowy; opisujemy to w tekście o aneksie a unieważnieniu umowy.
3. Pełna historia spłat — jak ją zdobyć, tłumaczymy w artykule o zaświadczeniu z banku o historii spłat.
4. Akt zgonu kredytobiorcy oraz dane pozostałych spadkobierców.

Gdy kredyt był wspólny, a jeden z kredytobiorców żyje, warto sprawdzić, kto i w jakim zakresie może pozwać bank — podobne pytania pojawiają się przy wspólnym kredycie po rozwodzie.

Uwaga: kredyty indeksowane i denominowane do SEK były w Polsce rzadkie — oferowano je w niewielkiej skali w okresie ok. 2004–2010. Skandynawska nazwa banku nie przesądza o walucie kredytu; sprawdzaj zawsze treść samej umowy, a nie skojarzenia z nazwą kredytodawcy.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy spadkowej i kredytowej wymaga analizy pełnej dokumentacji.