Odsetki ustawowe za opóźnienie w sprawach kredytów walutowych

Czym są odsetki ustawowe za opóźnienie w sprawie kredytu walutowego?

To dodatkowa kwota, którą bank ma zapłacić za to, że zwleka z oddaniem Ci pieniędzy, mimo że roszczenie stało się już wymagalne. W praktyce spraw kredytów walutowych działa to tak: po unieważnieniu umowy bank ma zwrócić Ci wszystko, co wpłaciłeś. Jeżeli robi to z opóźnieniem, do kwoty głównej dochodzą odsetki liczone za każdy dzień zwłoki.

Odsetki nie są karą uznaniową sędziego. Ich stawka jest określona ustawowo i przez ostatnie lata utrzymywała się na poziomie kilkunastu procent w skali roku. Przy dużych roszczeniach z kredytu walutowego to realne dziesiątki tysięcy złotych, które narastają przez cały czas trwania sporu.

Roszczenie kredytobiorcy i roszczenie banku są od siebie niezależne — to konsekwencja teorii dwóch kondykcji. Odsetki naliczasz więc od własnej wierzytelności, a nie od jakiegoś „salda" po wzajemnym potrąceniu.

Od kiedy biegną odsetki za opóźnienie po unieważnieniu umowy?

Odsetki co do zasady biegną od momentu, w którym bank popadł w opóźnienie — czyli od chwili, gdy Twoje roszczenie stało się wymagalne, a bank i tak nie zapłacił. Kluczowe jest tu wezwanie do zapłaty. Dopóki bank nie zostanie skutecznie wezwany do zwrotu konkretnej kwoty w oznaczonym terminie, trudno mówić o jego opóźnieniu.

Data początkowa bywa polem sporu w procesie. Banki w postępowaniach zwykle podnoszą, że odsetki powinny biec dopiero od późniejszego momentu — na przykład od chwili, gdy sąd ustali, że umowa jest nieważna, albo gdy złożysz jednoznaczne oświadczenie o świadomości skutków tej nieważności. Kredytobiorcy z kolei wskazują wcześniejszą datę, powiązaną z wezwaniem do zapłaty lub doręczeniem pozwu.

Kwestia momentu, od którego liczy się bieg terminów w tych sprawach, była przedmiotem uchwały pełnego składu Izby Cywilnej SN III CZP 25/22 z 25.04.2024 r. Warto zestawić ją z zasadami przedawnienia roszczeń, bo obie kwestie zależą od tych samych zdarzeń: wezwania i wyrażenia woli co do umowy.

Ile realnie mogą wynieść odsetki za opóźnienie?

Przy dużym roszczeniu i kilkuletnim procesie odsetki potrafią dorównać kilkunastu procentom wartości sprawy w skali roku. Pokażę to na jawnie przykładowym wyliczeniu — liczby są ilustracyjne, a nie z konkretnej sprawy.

Przykład: zakładasz, że po unieważnieniu umowy bank ma Ci zwrócić 400 000 zł. Przyjmijmy dla obliczeń stawkę odsetek na poziomie 11% rocznie. Wtedy:

• za jeden rok opóźnienia narasta ok. 44 000 zł odsetek,
• za dwa i pół roku procesu — ok. 110 000 zł,
• w przeliczeniu na dzień to ok. 120 zł.

To pokazuje, dlaczego data początkowa naliczania odsetek jest tak istotna. Kilka miesięcy różnicy w dacie potrafi oznaczać kilkanaście tysięcy złotych. Rzeczywista stawka zmienia się w czasie razem ze stopami NBP, więc konkretną kwotę zawsze wylicza się na dzień orzekania i na dzień zapłaty.

Jak wezwanie do zapłaty wpływa na naliczanie odsetek?

Prawidłowo skonstruowane wezwanie do zapłaty to najczęstszy punkt startowy dla odsetek za opóźnienie. W wezwaniu wskazujesz podstawę żądania (nieważność umowy), konkretną kwotę do zwrotu oraz termin, w jakim bank ma zapłacić. Po bezskutecznym upływie tego terminu bank jest w opóźnieniu.

Żeby wezwanie było skuteczne, potrzebujesz dokładnego rozliczenia wpłat. Podstawą jest tu zaświadczenie z banku o historii spłat — bez niego trudno wskazać precyzyjną kwotę, a zaniżenie żądania oznacza mniejsze odsetki, zawyżenie zaś ryzyko sporu o część roszczenia.

W sprawach, które trafiają do analizy, często widzimy, że data pierwszego wezwania i data doręczenia pozwu to dwa różne momenty, o które toczy się spór. Dlatego sposób rozliczenia i moment zgłoszenia żądania mają bezpośredni wpływ na to, ile odsetek ostatecznie zasądzi sąd. Więcej o samym rozliczeniu znajdziesz w tekście o tym, jak wygląda rozliczenie z bankiem po unieważnieniu.

Czy zarzuty banku mogą wstrzymać bieg odsetek?

Tak — banki mają kilka standardowych sposobów na to, by ograniczyć lub przesunąć naliczanie odsetek, i w procesach regularnie z nich korzystają. Najczęstszy to zarzut zatrzymania: bank oświadcza, że zwróci Twoje pieniądze dopiero wtedy, gdy Ty zaoferujesz zwrot wypłaconego kapitału. Skuteczne podniesienie takiego zarzutu potrafi zatrzymać bieg odsetek od momentu jego zgłoszenia.

Drugi typowy zarzut dotyczy daty wymagalności. Bank argumentuje, że Twoje roszczenie stało się wymagalne później, niż wskazujesz, więc odsetki powinny biec od późniejszego dnia. Trzeci wątek to potrącenie — bank przedstawia własne roszczenie o zwrot kapitału do potrącenia z Twoim, co zmienia kwotę, od której liczą się odsetki.

Przypomnę jednak, że po unieważnieniu umowy bankowi nie należy się wynagrodzenie za korzystanie z kapitału — przesądził to TSUE w wyroku C-520/21 z 15.06.2023 r. Bank może więc żądać zwrotu samego kapitału, a nie dodatkowej opłaty za to, że z niego korzystałeś.

Czy odsetki w sprawach kredytów SEK liczy się inaczej niż przy CHF?

Nie — mechanizm odsetek za opóźnienie jest identyczny niezależnie od waluty kredytu. Podstawą unieważnienia jest abuzywność klauzul przeliczeniowych odsyłających do tabel kursowych banku (art. 385(1) § 1 KC), a ta konstrukcja wygląda tak samo w kredytach indeksowanych i denominowanych do korony szwedzkiej, jak i we frankowych. Orzecznictwo „frankowe", w tym wyrok TSUE C-260/18 i uchwała SN III CZP 11/20, stosuje się do spraw SEK analogicznie.

Kredyty w koronach szwedzkich były w Polsce rzadkie — oferowano je w niszowym okresie ok. 2004–2010 w ramach ofert wielowalutowych. Nazwa banku brzmiąca skandynawsko nie przesądza jednak o walucie kredytu; o wszystkim decyduje treść klauzul przeliczeniowych w Twojej umowie, a nie kraj pochodzenia instytucji.

W praktyce spory o datę i wysokość odsetek toczą się w sprawach SEK dokładnie tak, jak przy innych walutach. Jeśli zastanawiasz się nad kierunkiem działania, pomocne bywa zestawienie ugody z bankiem i pozwu — bo odsetki za opóźnienie realizują się tylko na drodze sądowej, a nie w ramach większości ugód.