Współdłużnik, który spłacał więcej — jak wygląda rozliczenie?

Jak rozliczają się współkredytobiorcy walutowi po unieważnieniu umowy?

Współkredytobiorcy rozliczają się z instytucją finansową oddzielnie, a każdy z nich ma prawo żądać zwrotu dokładnie takich kwot, jakie faktycznie wpłacił ze swojego majątku. Upadek wadliwej umowy w całości oznacza, że wszelkie przekazane środki traktuje się jako świadczenie nienależne, co wynika bezpośrednio z przepisów krajowych o bezpodstawnym wzbogaceniu. Zgodnie z orzecznictwem unijnym, w szczególności wyrokiem w sprawie C-260/18, nieuczciwych postanowień dotyczących różnic kursowych nie można zastępować ogólnymi przepisami polskiego prawa cywilnego. Prawo UE nie sprzeciwia się unieważnieniu umowy, jeżeli po usunięciu nieuczciwych warunków nie może ona dalej obowiązywać. W sytuacji, gdy umowa upada, zastosowanie znajduje zasada dwóch kondykcji. Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 25/22 ostatecznie przesądził, że niedozwolonego sposobu określania kursu waluty nie można zastąpić innym sposobem wynikającym z przepisów lub zwyczajów. W konsekwencji, jeżeli nie można ustalić wiążącego kursu waluty, umowa indeksowana lub denominowana nie wiąże także w pozostałym zakresie. Po obu stronach powstają całkowicie samodzielne roszczenia o zwrot nienależnych świadczeń. W praktyce oznacza to, że rozliczenie z bankiem po unieważnieniu kredytu nie polega na automatycznym podzieleniu odzyskanych środków na równe części pomiędzy wszystkich kredytobiorców widniejących na umowie. Sądy opierają się na bezwzględnych faktach dotyczących transferów majątkowych, badając, czyj majątek uległ zubożeniu. Rozliczenie nieważnej umowy opiera się wyłącznie na przepisach o świadczeniu nienależnym i wymaga osobnej analizy roszczeń obu stron. W naszej ocenie to bardzo sprawiedliwe podejście, które promuje aktywnego kredytobiorcę dbającego o terminową spłatę. Znacznie ułatwia to prowadzenie spraw, w których relacje pomiędzy byłymi partnerami są skomplikowane lub wrogie.

Podstawa: Kodeks cywilny — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, w szczególności art. 385¹ oraz art. 405 i 410; Dyrektywa Rady 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich; TSUE, wyrok z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak; Sąd Najwyższy, uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22

Czy kredytobiorca, który spłacał raty sam, odzyska całość swoich wpłat?

Tak, kredytobiorca samodzielnie regulujący raty może skutecznie domagać się zwrotu pełnej puli środków, którą fizycznie przekazał instytucji finansowej. Sąd Najwyższy jasno przyjął w uchwale III CZP 11/20, że stronie spłacającej nieważny kredyt przysługuje roszczenie o zwrot jej świadczeń niezależnie od tego, czy jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu kapitału. Roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia (oparte o art. 405 i 410 k.c.) ma charakter wybitnie osobisty i majątkowy. Chroni wyłącznie tę osobę, z której konta fizycznie ubywały pieniądze, zasilając konto kredytodawcy. Jeśli drugi współdłużnik figurował na umowie, ale w rzeczywistości nie dokładał się do spłat ratalnych, nie ma żadnego prawa do odzyskanej nadpłaty. Praktyka orzecznicza stoi tu jednoznacznie po stronie osoby faktycznie spłacającej zobowiązanie. Przykładowe wyliczenie: kredyt wypłacony w kwocie 300 000 zł, spłacany przez 15 lat, gdzie suma wpłat wynosi 450 000 zł, a przelewy wychodziły wyłącznie z rachunku jednego z kredytobiorców. W takiej sytuacji tylko ta jedna osoba ma legitymację czynną, aby żądać zasądzenia na swoją rzecz pełnego zwrotu owych 450 000 zł. Banki w procesach zwykle podnoszą argument solidarności, próbując zablokować wypłatę na rzecz jednej osoby, jednak sądy konsekwentnie rozdzielają kwestię spłacania od kwestii zaciągnięcia długu. W sprawach, które trafiają do analizy, bardzo dokładnie przyglądamy się historii rachunku bankowego przypisanego do obsługi kredytu. Często okazuje się, że choć do umowy przystąpiły dwie osoby, ekonomiczny ciężar spłaty spoczywał wyłącznie na jednej z nich. To właśnie ona odzyska całość swoich świadczeń.

Podstawa: Kodeks cywilny — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, w szczególności art. 385¹ oraz art. 405 i 410; Sąd Najwyższy, uchwała z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20

Jak udowodnić w sądzie, kto faktycznie spłacał kredyt walutowy?

Głównym dowodem w sądzie jest pełna historia Twojego rachunku bankowego oraz potwierdzenia konkretnych przelewów ratalnych wykonywanych z indywidualnego konta. Samo stwierdzenie w pozwie lub na rozprawie, że to Ty ponosiłeś pełne koszty obsługi długu, jest niewystarczające. Sąd wymaga dowodów z dokumentów, które potwierdzą przepływy finansowe, co wynika z ogólnych reguł dowodowych prawa cywilnego. Aby proces przebiegał sprawnie, niezbędne jest przygotowanie odpowiedniej dokumentacji. Poniższa tabela przedstawia zestawienie kluczowych dokumentów udowadniających Twoje samodzielne świadczenia:

Skompletowanie pełnego, transparentnego zestawienia wyklucza wątpliwości sądu co do tego, komu należy się zwrot nienależnie pobranego kapitału. W naszej ocenie musisz zadbać o to jeszcze przed złożeniem wezwania do zapłaty. Art. 410 k.c. jasno wskazuje, że roszczenie przysługuje temu, kto spełnił świadczenie, a udowodnienie tego faktu spoczywa na powodzie. Sądy są pod tym względem bardzo rygorystyczne. Jeśli w historii rachunku pojawią się wpłaty z innych źródeł, sędzia może powziąć wątpliwość co do tego, czyj majątek faktycznie uległ uszczupleniu.

Podstawa: Kodeks cywilny — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, w szczególności art. 385¹ oraz art. 405 i 410

Kto musi zwrócić kapitał po stwierdzeniu nieważności umowy?

Obowiązek zwrotu wypłaconego kapitału ciąży solidarnie na wszystkich osobach, które podpisały wadliwą umowę i fizycznie otrzymały udostępnione środki. Prawo nie różnicuje tutaj dłużników pod kątem tego, kto w późniejszych latach regulował comiesięczne zobowiązania. Jeśli wspólnie z inną osobą zaciągnęliście pożyczkę na sfinansowanie nieruchomości, po upadku kontraktu oboje odpowiadacie za oddanie nominalnej kwoty kapitału. Zgodnie z przełomowym wyrokiem TSUE w sprawie C-520/21, prawo UE sprzeciwia się roszczeniom banku wobec konsumenta wykraczającym poza zwrot kapitału i ustawowe odsetki za opóźnienie. Instytucje finansowe nie mogą żądać dodatkowego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału. Uchwała Sądu Najwyższego III CZP 25/22 ostatecznie potwierdziła, że brak podstawy do wynagrodzenia za korzystanie z kapitału za okres do chwili opóźnienia w zwrocie świadczenia ucina nieuczciwe zapędy sektora bankowego. Bieg przedawnienia roszczenia banku co do zasady rozpoczyna się następnego dnia po zakwestionowaniu przez kredytobiorcę związania postanowieniami umowy. Oznacza to, że bank ma określony czas na upomnienie się o swój kapitał. W praktyce, jeśli samodzielnie spłacałeś kredyt i domagasz się zwrotu rat, powinieneś przygotować się na to, że w razie złożenia oświadczenia o potrąceniu, będziesz zmuszony rozliczyć z bankiem resztę kapitału również w imieniu drugiego dłużnika. Zyskujesz jednak prawo żądania od byłego partnera zwrotu połowy tej kwoty na drodze osobnego powództwa cywilnego. Tzw. roszczenie regresowe pozwala odzyskać od drugiego współdłużnika połowę kapitału, który oddałeś bankowi z własnej kieszeni.

Podstawa: TSUE, wyrok z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, Bank M.; Sąd Najwyższy, uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22

Jak rozwód i rozdzielność majątkowa wpływają na rozliczenie nadpłaty?

Rozwód nie modyfikuje Twojej pierwotnej relacji prawnej z instytucją kredytową, ale w istotny sposób porządkuje zasady rozliczeń wewnętrznych między byłymi małżonkami. Jeśli po ustaniu ustawowej wspólności majątkowej samodzielnie regulowałeś wpłaty na rzecz banku z własnych, odrębnych funduszy, przysługuje Ci wyłączne prawo żądania ich zwrotu od banku w całości na Twoją rzecz. Sądy traktują ten okres jako zubożenie wyłącznie jednego majątku. Sytuacja wygląda zupełnie inaczej w przypadku rat uiszczonych w trakcie trwania małżeństwa i wspólności ustawowej. Z reguły środki te uznaje się za pochodzące z majątku wspólnego. Ich ostateczne rozliczenie wymaga przeprowadzenia odrębnego postępowania o podział dorobku. Szerzej ten bardzo powszechny problem opisuje nasz dedykowany poradnik odpowiadający na pytanie rozwód a wspólny kredyt walutowy — kto może pozwać bank. Konieczne jest wybitnie precyzyjne rozgraniczenie okresów wpłat w pozwie, aby sędzia mógł prawidłowo ustalić, jaka część nadpłaty wchodzi do majątku dorobkowego, a jaka stanowi Twoją osobistą własność z tytułu nienależnego świadczenia w rozumieniu art. 405 i 410 k.c. W sprawach, które trafiają do analizy, bardzo często pomagamy wyodrębnić te okresy, chroniąc klientów przed błędnym sformułowaniem żądania pozwu. Sam fakt przelewania pieniędzy z konta indywidualnego nie przesądza jeszcze, że były to środki osobiste, jeśli pochodziły one np. z wynagrodzenia za pracę uzyskanego w trakcie trwania małżeństwa. Każda taka sytuacja wymaga weryfikacji dokumentów i ustalenia faktów z historycznego okresu spłat.

Podstawa: Kodeks cywilny — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, w szczególności art. 385¹ oraz art. 405 i 410

Co się dzieje, gdy współkredytobiorca odmawia udziału w pozwie?

Brak zgody lub konflikt z drugim współkredytobiorcą w żadnym wypadku nie blokuje Twojej możliwości dochodzenia zwrotu własnych pieniędzy przed sądem. Prawnicy banków wielokrotnie próbowali przeforsować tezę, że pozew o unieważnienie umowy muszą solidarnie złożyć wszyscy klienci, którzy ją pierwotnie podpisywali. Orzecznictwo wypracowało jednak mechanizmy skutecznie chroniące aktywnych konsumentów. Jak wskazuje dyrektywa 93/13, nieuczciwe warunki po prostu nie wiążą konsumenta. Jeśli umowa oparta o niedozwolony mechanizm przeliczeniowy nie może obowiązywać, to Twoje wpłaty stanowią świadczenie nienależne absolutnie niezależnie od tego, co uważa, robi, lub czego nie robi drugi kredytobiorca. Opcje działania w takiej sytuacji szczegółowo analizuje tekst wyjaśniający co zrobić, gdy współkredytobiorca nie chce pozywać banku. Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach dopuścił możliwość ustalania nieważności na żądanie tylko jednego z dłużników, o ile wykaże on w tym swój własny interes prawny. Nie daj się zastraszyć argumentom infolinii. Masz pełne prawo walczyć o kapitał, który wyciekł z Twojego domowego budżetu z powodu zastosowania przez bank klauzul abuzywnych. Samo ukształtowanie powództwa pozwala na wyodrębnienie Twoich roszczeń bez konieczności angażowania osoby, z którą zaciągałeś zobowiązanie. To ogromne ułatwienie dla tysięcy kredytobiorców blokowanych przez bierność byłych partnerów.

Zastrzeżenie: Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i w żadnym wypadku nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa oparta na umowie kredytowej wymaga indywidualnej analizy z prawnikiem.

Podstawa: Kodeks cywilny — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, w szczególności art. 385¹ oraz art. 405 i 410; Dyrektywa Rady 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich